Hemoglobine is een eiwit dat zich in rode bloedcellen bevindt. De hemoglobine betekenis is: hemoglobine zorgt ervoor dat rode bloedcellen zuurstof kunnen vervoeren door het bloed naar alle cellen, weefsels en organen in het lichaam. In dit artikel staat uitleg over wat hemoglobine is, wat bloedarmoede inhoudt, wat de oorzaak van bloedarmoede kan zijn en hoe een huisarts de aandoening vaststelt en behandelt.
Wat is hemoglobine?
Hemoglobine is een eiwit dat aanwezig is in rode bloedcellen. Het eiwit hemoglobine geeft rode bloedcellen hun rode kleur en is verantwoordelijk voor het transport van zuurstof door het bloed. Rode bloedcellen bevindt zich in grote hoeveelheden in het bloed en elk van deze bloedcellen bevat hemoglobine om zuurstof te vervoeren.
Hemoglobine bestaat uit twee alfaketens en twee bètaketens die samen het eiwit vormen. De aanwezigheid van ijzer in hemoglobine zorgt ervoor dat zuurstof wordt opgenomen in de longen. Het bloed vervoert de zuurstof via rode bloedcellen van de longen naar de cellen en weefsels in het hele lichaam. Wanneer de cellen voldoende zuurstof ontvangen, functioneert het lichaam naar behoren.
Rode bloedcellen worden aangemaakt in het beenmerg. Het beenmerg is het zachte weefsel binnen in de botten en is verantwoordelijk voor de aanmaak van nieuwe rode bloedcellen. Voor de aanmaak van rode bloedcellen zijn vitamine B12, foliumzuur en ijzer belangrijke bouwstoffen. Wanneer er een tekort is aan vitamine B12, foliumzuur of ijzer, raakt de aanmaak van rode bloedcellen verstoord. Dit kan leiden tot bloedarmoede.
Het hemoglobinegehalte in het bloed is een maatstaf voor de hoeveelheid hemoglobine in de rode bloedcellen. Een normaal hemoglobinegehalte wijst op voldoende hemoglobine in het bloed. Een laag hemoglobinegehalte kan wijzen op bloedarmoede of een andere aandoening van het bloed. Op grote hoogte kan het hemoglobinegehalte hoger zijn dan normaal, omdat het lichaam meer rode bloedcellen aanmaakt om de verminderde zuurstof in de lucht te compenseren.
Soorten hemoglobine
Er zijn verschillende soorten hemoglobine. De meest voorkomende vorm van hemoglobine bij volwassenen is hemoglobine A. Andere soorten hemoglobine zijn hemoglobine A2 en hemoglobine F (foetaal hemoglobine). Foetaal hemoglobine is aanwezig in het bloed van pasgeborenen en wordt na de geboorte geleidelijk vervangen door de normale soorten hemoglobine.
Bij erfelijke vormen van bloedziekten zoals thalassemie worden afwijkende soorten hemoglobine aangemaakt. Bij thalassemie zijn de twee alfaketens of bètaketens die deel uitmaken van het hemoglobine-eiwit afwijkend. Hierdoor worden rode bloedcellen sneller afgebroken dan normale rode bloedcellen. De afbraak van verouderde rode bloedcellen is normaal onderdeel van het bloedproces, maar bij thalassemie gaat deze afbraak te snel. Andere bloedcellen zoals witte bloedcellen en bloedplaatjes worden bij deze aandoening minder beïnvloed. Meer over erfelijke bloedaandoeningen lees je in het artikel over erfelijke bloedaandoeningen uitgelegd.
Wat is bloedarmoede?
Bloedarmoede, ook wel anemie genoemd, is een aandoening waarbij het hemoglobinegehalte in het bloed te laag is. Bij bloedarmoede bevatten rode bloedcellen onvoldoende hemoglobine om genoeg zuurstof te vervoeren naar de cellen en weefsels. Bloedarmoede heeft vele oorzaken en treft mensen van alle leeftijden wereldwijd.
Anemie is een van de meest voorkomende bloedaandoeningen. Bloedarmoede kan het gevolg zijn van een tekort aan vitamine B12, foliumzuur of ijzer, maar ook van chronische ziekte, bloedverlies of infectie. Bij bloedarmoede zijn er onvoldoende rode bloedcellen of bevat het bloed te weinig hemoglobine voor een goede zuurstoftoevoer. De symptomen van bloedarmoede zijn het directe gevolg van een tekort aan zuurstof in de cellen en weefsels.
Bloedarmoede treft mensen van alle leeftijden, maar er is een verhoogd risico bij zwangere vrouwen en vooral kinderen. Bloedarmoede komt ook voor bij mensen die veel bloed verloren hebben door een operatie of ernstige verwonding. De huisarts kan bloedarmoede vaststellen via een bloedonderzoek waarbij het hemoglobinegehalte wordt gemeten.
Oorzaken van bloedarmoede
Bloedarmoede heeft vele oorzaken. De oorzaak van bloedarmoede kan liggen bij een tekort aan voedingsstoffen, bij een chronische ziekte of bij bloedverlies. Hieronder worden de meest voorkomende oorzaken van bloedarmoede uitgelegd.
IJzertekort als oorzaak van bloedarmoede
De meest voorkomende vorm van bloedarmoede is ijzergebrekanemie. IJzer is nodig voor de aanmaak van hemoglobine in rode bloedcellen. Bij een ijzertekort maakt het beenmerg onvoldoende hemoglobine aan, waardoor rode bloedcellen minder goed zuurstof kunnen vervoeren. IJzertekort is daarmee een directe oorzaak van een laag hemoglobinegehalte in het bloed.
IJzertekort als oorzaak van bloedarmoede kan komen door:
- Onvoldoende ijzer via de voeding, bijvoorbeeld bij een eenzijdig dieet zonder vlees, peulvruchten of gedroogd fruit
- Bloedverlies door een operatie, menstruatie of een aandoening in de maag of darmen
- Verminderde opname van ijzer via de maag en darmen door een ziekte in het maag-darmkanaal
Bloedarmoede door ijzertekort komt vooral voor bij kinderen, zwangere vrouwen en mensen met een maagaandoening of darmziekte. De huisarts stelt de diagnose via bloedonderzoek en lichamelijk onderzoek. Bij ijzertekort schrijft de huisarts ijzersupplementen voor en adviseert hij om meer ijzer via de voeding op te nemen. IJzer via de voeding zit onder andere in rood vlees, gedroogd fruit, peulvruchten en groene bladgroenten. Vitamine C helpt bij de opname van ijzer via de maag en darmen. Vitamine C is daarmee een ondersteunende vitamine bij de behandeling van bloedarmoede door ijzertekort.
Vitamine B12 en foliumzuurtekort
Een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur is een andere veelvoorkomende oorzaak van bloedarmoede. Vitamine B12 en foliumzuur zijn nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen in het beenmerg. Bij een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur worden er minder rode bloedcellen aangemaakt, of worden er afwijkende cellen gevormd die niet goed functioneren.
Vitamine B12 zit vooral in dierlijke producten zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Een tekort aan vitamine B12 komt vaker voor bij mensen die geen dierlijke producten eten. Vitamine B12 wordt opgenomen via de maag en darmen. Bij een aandoening van de maag of darmen kan de opname van vitamine B12 verstoord zijn. Vitamine B12 tekort heeft als gevolg dat het beenmerg afwijkende bloedcellen aanmaakt, wat leidt tot bloedarmoede.
Foliumzuur, ook wel vitamine B11 of vitamine B9 genoemd, zit in groenten, fruit en volkoren granen. Foliumzuur is een vitamine die essentieel is voor de aanmaak van rode bloedcellen. Een tekort aan foliumzuur is een oorzaak van bloedarmoede, maar ook van geboorteafwijkingen tijdens de zwangerschap. Vitamine B12 en foliumzuur werken samen bij de aanmaak van gezonde rode bloedcellen. Een tekort aan vitamine of foliumzuur heeft daarmee directe invloed op het hemoglobinegehalte in het bloed.
Bloedarmoede door een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur wordt behandeld met vitamine B12 injecties of vitamine B12 supplementen, aangevuld met foliumzuur. De huisarts stelt de diagnose via bloedonderzoek en adviseert de juiste vitamine- en foliumzuurbehandeling. Bij ernstige bloedarmoede door een vitamine B12 tekort kan een bloedtransfusie nodig zijn om het hemoglobinegehalte snel te herstellen.
Chronische ziekte en ontsteking
Bloedarmoede kan ook optreden als gevolg van een chronische ziekte of ontsteking. Bij een chronische ziekte zoals kanker, nierziekte, leverziekte of een langdurige ontsteking in het lichaam wordt de aanmaak van rode bloedcellen verstoord. De aandoening leidt tot een verminderde productie van erytrocyten in het beenmerg.
Bij een chronische ziekte of langdurige ontsteking produceert het lichaam stoffen die de aanmaak van rode bloedcellen remmen. De nieren spelen een belangrijke rol bij de aanmaak van erytropoëtine, een hormoon dat het beenmerg aanstuurt om rode bloedcellen te produceren. Bij een nieraandoening of leverziekte wordt dit hormoon onvoldoende aangemaakt, waardoor bloedarmoede optreedt. Bloedarmoede is bij nierziekte en leverziekte een veelvoorkomende aandoening.
Kanker is een andere oorzaak van bloedarmoede. Bij bepaalde vormen van kanker, zoals leukemie, worden gezonde bloedcellen verdrongen door kankercellen in het beenmerg. Bloedarmoede is bij kanker een aandoening die het herstelproces belemmert en de symptomen verergert. Bij bepaalde vormen van kanker is een bloedtransfusie nodig om het hemoglobinegehalte op peil te houden.
Ontsteking als oorzaak van bloedarmoede is ook te zien bij infecties. Een infectie zoals oorontsteking of een andere bacteriële infectie kan tijdelijk leiden tot bloedarmoede. Bij een langdurige infectie of chronische ontsteking kan bloedarmoede een aanhoudende aandoening worden. Bloedarmoede door infectie of ontsteking herstelt meestal nadat de infectie of ontsteking succesvol is behandeld. Meer over bloedarmoede en chronische ziekte lees je in het artikel over bloedarmoede oorzaken en behandeling.
Bloedverlies als oorzaak van bloedarmoede
Bloedverlies is een directe oorzaak van bloedarmoede. Wanneer het lichaam veel bloed verliest, daalt het hemoglobinegehalte in het bloed. Bloedarmoede door bloedverlies treedt op bij een operatie, een zwaar ongeluk of langdurig bloedverlies door een maagzweer, maagkanker of een aandoening in de darmen.
Bij aanzienlijk bloedverlies is soms een bloedtransfusie nodig om het hemoglobinegehalte te herstellen. Een bloedtransfusie geeft het lichaam nieuwe rode bloedcellen die zuurstof kunnen vervoeren. Bij bloedverlies door een operatie wordt vooraf beoordeeld of een bloedtransfusie noodzakelijk is. Bloedtransfusie nodig zijn is ook het geval bij ernstige bloedarmoede door andere oorzaken waarbij het hemoglobinegehalte gevaarlijk laag is.
Chronisch bloedverlies door een maagzweer of aandoening in de darmen kan leiden tot langdurige bloedarmoede. De maag en darmen zijn betrokken bij de opname van ijzer en vitamine B12. Bij een aandoening in de maag of darmen wordt de opname van vitamine en ijzer verminderd, wat leidt tot een tekort en daarmee tot bloedarmoede. IJzertekort door bloedverlies en verminderde opname van vitamine via de maag en darmen is een veelvoorkomende combinatie bij mensen met een maag-darmaandoening.
Erfelijke vormen van bloedarmoede
Thalassemie is een erfelijke aandoening waarbij de aanmaak van hemoglobine in rode bloedcellen verstoord is. Bij thalassemie worden er twee alfaketens aangemaakt die afwijkend zijn, waardoor rode bloedcellen sneller worden afgebroken. De afbraak van verouderde rode bloedcellen gaat bij thalassemie te snel, waardoor er onvoldoende rode bloedcellen in het bloed aanwezig zijn.
Andere erfelijke vormen van bloedarmoede zijn sikkelcelanemie en andere erfelijke vormen van anemie. Bij sikkelcelanemie hebben rode bloedcellen een afwijkende vorm, waardoor ze minder goed zuurstof kunnen vervoeren en sneller verstopt raken in de bloedvaten. Bloedarmoede door erfelijke vormen van ziekte is een chronische aandoening die levenslange behandeling vraagt.
Bloedarmoede door erfelijke vormen van hemolyse (afbraak van rode bloedcellen) kan ook optreden als gevolg van bepaalde vormen van infectie of medicijngebruik. De lever en milt spelen een rol bij de afbraak van verouderde rode bloedcellen. Bij hemolyse worden rode bloedcellen te snel afgebroken door de lever of milt, waardoor bloedarmoede optreedt. Andere oorzaken van bloedarmoede door afbraak zijn auto-immuunziekten waarbij het lichaam eigen rode bloedcellen aanvalt.
Symptomen van bloedarmoede
Bloedarmoede heeft symptomen die variëren afhankelijk van de oorzaak en de ernst van de aandoening. De symptomen van bloedarmoede ontstaan doordat cellen en weefsels onvoldoende zuurstof ontvangen. Hoe ernstiger de bloedarmoede, hoe duidelijker de symptomen zijn.
De meest voorkomende symptomen van bloedarmoede zijn:
- Vermoeidheid en kortademigheid: bloedarmoede zorgt ervoor dat cellen en weefsels onvoldoende zuurstof krijgen, waardoor vermoeidheid en kortademigheid optreden bij inspanning
- Duizeligheid, hoofdpijn en hartkloppingen: bij bloedarmoede pompt het hart sneller om de zuurstofaanvoer te compenseren, wat leidt tot hartkloppingen, duizeligheid en hoofdpijn
- Gewrichtspijn, bleke huid en concentratieproblemen: bij ernstige bloedarmoede zijn er meer klachten die het dagelijks leven beïnvloeden
Bloedarmoede bij kinderen kan leiden tot groeiachterstand en verminderde concentratie. Bloedarmoede tijdens zwangerschap verhoogt het risico op complicaties voor moeder en kind. Bij bloedarmoede door kanker of chronische ziekte zijn de symptomen vaak zwaarder en hardnekkiger. Kortademigheid bij bloedarmoede is een veelgehoorde klacht bij de huisarts. Bloedarmoede veroorzaakt bij kinderen vaker kortademigheid en vermoeidheid dan bij volwassenen.
Bij een infectie of ontsteking als oorzaak van bloedarmoede kunnen er naast de gebruikelijke symptomen ook klachten zijn die bij de infectie horen, zoals koorts, oorontsteking, gewrichtspijn en algehele malaise. De symptomen van bloedarmoede bij infectie overlappen soms met de symptomen van de infectie zelf, waardoor de diagnose lastiger te stellen is.
Diagnose van bloedarmoede
De huisarts stelt de diagnose bloedarmoede via een bloedonderzoek. Bij bloedonderzoek wordt het hemoglobinegehalte gemeten en vergeleken met de normaalwaarden. Een laag hemoglobine wijst op bloedarmoede. Via bloedonderzoek kan de huisarts ook de oorzaak van bloedarmoede vaststellen, zoals een ijzertekort, vitamine B12 tekort of foliumzuurtekort.
Bij lichamelijk onderzoek let de huisarts op symptomen als bleke huid, vermoeidheid, kortademigheid en hartkloppingen. De diagnose bloedarmoede wordt gesteld op basis van de normaalwaarden voor het hemoglobinegehalte, die per leeftijd en geslacht verschillen. De normaalwaarden voor hemoglobine worden uitgedrukt in mmol/l of g/dl.
Bij bloedarmoede door een chronische ziekte of erfelijke aandoening verwijst de huisarts vaak door naar een specialist. Bij ernstige bloedarmoede waarbij een bloedtransfusie nodig is, vindt de behandeling plaats in het ziekenhuis. De diagnose en behandeling van bloedarmoede hangt sterk af van de oorzaak.
Behandeling en herstellen van bloedarmoede
Bloedarmoede herstellen hangt af van de oorzaak. Er zijn verschillende behandelingen voor bloedarmoede, afhankelijk van de oorzaak van het lage hemoglobinegehalte. Hieronder staan de meest gebruikte behandelingen voor bloedarmoede.
Bij bloedarmoede door ijzertekort wordt behandeld met:
- IJzersupplementen en meer ijzer via de voeding (vlees, gedroogd fruit, peulvruchten, vitamine C voor betere opname)
- Behandeling van de onderliggende oorzaak van bloedverlies of verminderde opname via de maag en darmen
- Controle van het hemoglobinegehalte via bloedonderzoek om het herstel te volgen
Bij bloedarmoede door een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur herstelt het hemoglobinegehalte door vitamine B12 supplementen of injecties en foliumzuur in te nemen. De behandeling met vitamine B12 en foliumzuur zorgt ervoor dat het beenmerg weer voldoende gezonde rode bloedcellen aanmaakt. Herstellen van bloedarmoede door vitamine B12 tekort duurt enkele maanden. Bloedarmoede door foliumzuurtekort herstelt sneller dan bloedarmoede door vitamine B12 tekort.
Bij ernstige bloedarmoede is soms een bloedtransfusie nodig. Een bloedtransfusie geeft het lichaam nieuwe rode bloedcellen die direct zuurstof kunnen vervoeren. Bloedtransfusie nodig zijn is het geval bij ernstige bloedarmoede na een operatie of bij chronische bloedarmoede door kanker of leverziekte. Na een bloedtransfusie herstelt het hemoglobinegehalte snel.
Bij bloedarmoede door een chronische ziekte of infectie richt de behandeling zich op de onderliggende aandoening. Herstellen van bloedarmoede door ontsteking of infectie is mogelijk zodra de infectie of ontsteking is behandeld. Meer over het herstelproces bij bloedarmoede lees je in het artikel over bloedarmoede behandeling en herstel.
Normaalwaarden van hemoglobine
De normaalwaarden voor het hemoglobinegehalte zijn afhankelijk van leeftijd en geslacht. Bij volwassen mannen liggen de normaalwaarden hoger dan bij vrouwen. Bij kinderen zijn de normaalwaarden lager dan bij volwassenen. De normaalwaarden worden uitgedrukt in mmol/l of g/dl en worden gemeten via bloedonderzoek.
Een laag hemoglobinegehalte onder de normaalwaarden wijst op bloedarmoede. Een laag hemoglobine betekent dat er onvoldoende hemoglobine aanwezig is in de rode bloedcellen om voldoende zuurstof te vervoeren. Bij een laag hemoglobinegehalte adviseert de huisarts verder onderzoek naar de oorzaak van de bloedarmoede.
Bij een verhoogd risico op bloedarmoede, zoals tijdens zwangerschap of bij chronische ziekte, controleert de huisarts het hemoglobinegehalte regelmatig via bloedonderzoek. Bij erfelijke vormen van bloedarmoede is levenslange controle van het hemoglobinegehalte en de aanmaak van rode bloedcellen in het beenmerg noodzakelijk. Voldoende hemoglobine in het bloed is essentieel voor een goede gezondheid en het goed functioneren van cellen en weefsels in het lichaam.
Veelgestelde vragen over hemoglobine
Wat is de hemoglobine betekenis?
Hemoglobine is een eiwit dat zich in rode bloedcellen bevindt en zorgt voor het transport van zuurstof door het bloed. De hemoglobine betekenis is: het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof van de longen naar de cellen en weefsels in het lichaam vervoert. Een laag hemoglobinegehalte kan wijzen op bloedarmoede of een andere aandoening van het bloed.
Wat zijn de oorzaken van bloedarmoede?
Bloedarmoede heeft vele oorzaken. De meest voorkomende oorzaak is een tekort aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur. Andere oorzaken zijn bloedverlies, chronische ziekte, infectie, ontsteking of erfelijke vormen van anemie zoals thalassemie. De huisarts stelt de oorzaak van bloedarmoede vast via bloedonderzoek en lichamelijk onderzoek.
Hoe herstelt het lichaam van bloedarmoede?
Bloedarmoede herstellen hangt af van de oorzaak. Bij ijzertekort helpen ijzersupplementen en meer ijzer via de voeding. Bij een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur worden vitamine B12 en foliumzuur supplementen gegeven. Bij ernstige bloedarmoede is soms een bloedtransfusie nodig. Bij bloedarmoede door chronische ziekte, infectie of ontsteking richt de behandeling zich op de onderliggende aandoening, waarna het hemoglobinegehalte herstelt.
